ŞİİRDE GERÇEKLİK VE ANLAM

 

İnsanlar, gerçek hayatta var olan nesneleri, olayları duyu organlarıyla algılar; bu algılama insan bilincinde çeşitli işlemlerden geçer ve bire­ye göre farklı şekillere, durumlara dönüşür. Böylece “imge” oluşur.

Şiirde bütün imgeler, gücünü gerçeklikten alır.Hayatın önemli bir bölümünde, yaşanan gerçeklik nesnel bir yaklaşımla olduğu gibi aktarılır.Şiirde ve sanatta gerçeklik dönüştürülür ve olduğundan farklı bir biçimde yansıtılır.Şiirde gerçeklik bilimde, sanatta, tarihte ve gündelik hayattakinden oldukça farklıdır.

İmgenin oluşumunda yani gerçekliğin dönüştürülmesinde bireyin yaşa­dıkları, sezgileri, tasarıları, kültürü, anlayış ve algılayışındaki farklılık­lar etkilidir.

Birey, günlük hayatta kullandığımız dil göstergelerine, günlük hayatta gerçekliği olan dil ifadelerine yeni anlamlar yükleyerek gerçekliği dö­nüştürür.Dönüşen ve değişen bu gerçeklik her okuru farklı boyutlarda etkiler. Bu etki ise okurun yaşına, eğitim ve kültür seviyesine, hayallerine, izlenimlerine, içinde bulunduğu duruma ve döneme göre değişir.

Aynı gerçeklik, farklı sanatçıların elinde farklı şekillere dönüşür. Böy­lece şiirsel gerçeklik oluşur.

Günlük dil ile şiir dili arasındaki temel farklılık, gerçekliğin ifade ediliş biçimidir.Ses ile imge, şiirsel gerçekliğin ifade araçları arasında yer alır.Gerçeklik ifade edilirken dil göstergeleri yeni ve değişik anlamlar kazanır.Bunun sonucunda şiir dili otaya çıkar.Şiirde düz yazıdan farklı olarak gösterme ve ileti arka planda, çağrıştırma ise ön plandadır.Bu sebeple şiirdeki kelimeler gerçek anlamlarından sıyrılarak farklı anlamlar çağrıştırır.Şiir dili çağrışımlara açık olduğundan şair, dili şiirsel işleviyle kullanır.

 

   “Bu şeker kaç para?” “On lira”

   “Bu akşam çok eğlendim.”

   “Köşkün muazzam bir Boğaz manzarası var.” ifadelerinde “on lira, eğlen­mek, köşk” sözcükleri gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır.

      “Güzelliğin on par’etmez

      Bu bendeki aşk olmasa

      Eğlenecek yer bulamaz

     Gönlümdeki köşk olmasa

                   Âşık Veysel

Dörtlükte ise on para etmek, “değerinin az olması“; “eğlenmek”, oyalan­mak, vakit geçirmek, teselli olmak”; köşk, “gönlün en güzel yeri, sevgilinin içinde bulunduğu yer” anlamlarında kullanılmıştır.

 

  • Dörtlüğün her okuyucuda çağrıştırdıkları farklıdır. Çünkü şiirde yan anlamlar, mecaz anlamlar vardır. Bu anlamlar, yoruma açıktır.
  • Şiirde dil şiirsel işleviyle kullanılmıştır.

 

Örnek şiir incelemeleri:

Karlı dağların başında
Salkım salkım olan bulut
Saçın çözüp benim için
Yaşın yaşın ağlar mısın?
Görüldüğü üzere Yunus Emre bu şiirinde doğal gerçekliğe ait sözcükleri kendi imgeleminde yeniden yoğurarak şiir gerçekliğine ulaşmıştır.Buna göre bulutların yağmurlarını bırakması, şairin derdiyle dertlenen bir kadına benzetilerek saçını çözmek fiiliyle özdeşleştirilmiş ve yağmurun yağması içli içli ağlama imgesine dönüştürülmüştür.Bu imgenin doğmasında Yunus’un eşsiz hayal gücü(imgelem) vardır.Yoksa kullanılan sözcükler doğal dilde kullanılan sözcüklerden farklı değildir.

Halk şiiri örneği (17. yüzyıl)

SEMAİ

Bugün ben bir güzel gördüm

Bakar cennet sarayından

Kamaştı gözümün nuru

Onun hüsn ü cemalinden

 

Salındı bahçeye girdi

Çiçekler selama durdu

Mor menekşe boyun eğdi

Gül kızardı hicabından

         Ercişli Emrah

“Bu gün ben bir güzel gördüm.” ifadesi yaşadığımız dünyada gerçekliği olan şeylerdir. Günlük hayatta birçok güzel görmek mümkündür.

“Bakar cennet sarayından.” Güzel bir kız cennetteki bir saraydan bakamaz, evinin penceresinden bakar, ancak şair bu gerçekliği dönüş­türerek, sevgilisini cennetteki hurilere, evini de cennetteki saraylara benzetmiştir.

 

“Kamaştı gözümün nuru

Onun hüsn ü cemalinden”

Sevgilinin güzel olması gerçek hayatta olabilecek bir ifadedir; ancak güzelliğin çokluğundan gözlerin kamaşması gerçekliğin dönüştürül­mesidir.

“Salındı bahçeye girdi” Sevgilisinin ya da herhangi birinin bahçeye gir­mesi gerçekte olabilecek bir şeydir.

Çiçekler selama durdu

Mor menekşe boyun eğdi

Gül kızardı hicabından”  ifadelerinde gerçeklik değişik yollarla dönüş­türülmüştür. Çiçeklerin bahçeye tek bir sıra halinde dikilmiş olması, çiçeklerin dik durması gerçekte olabilir; ancak çiçekler, sevgili geldiği için selama durmaz. Aynı durum menekşe için de geçerlidir. Menek­şenin boynu, doğal olarak zaten hafif eğiktir, bunun sebebi sevgilinin gelmesi değildir. Gülün renginin kırmızı olması ve utanan insanın yüzünün kızarması gerçekliktir; ancak gülün utancından kızarması gerçekliğin dönüştürülmesidir.

Şiirde gerçeklik, benzetmelerle, abartmayla ve güzel sebebe bağla­ma yollarıyla dönüştürülmüştür. Bu imgeler, halk şiirinde kalıplaşmış­tır. Ancak, her şair bu imgeleri yeniden kurgular.

Son Dönem Türk Edebiyatı

BAHAR ŞARKİSİ

 

Titrek bir damladır aksi, sevincin

 Yüzünün sararmış yapraklarında;

Ne zaman kederden taşarsa için

Şarkılar taşırken dudaklarında

Gözlerin kararan yollarda üzgün

Ve bir zambak kadar beyazdır yüzün;

Süzülüp akasya dallarında gün

Erir damla damla ayaklarında

          Ahmet Muhip Dıranas

 

“Titrek bir damladır aksi, sevincin

Yüzünün sararmış yapraklarında”

ifadesi, “Sararmış bir yaprağın üzerindeki yağmur damlası yaprak hareket ettikçe titreşiyordu, sallanıyordu.” gerçekliğinden hareketle yazılmış olabilir. Sevincin yansımasının titrek bir damla olması, insan yüzünün sarı yaprak olması gerçeğin dönüştürülmüş şeklidir.

 

“Ne zaman kederden taşarsa için.

Şarkılar taşırken dudaklarında.”

İnsanlar çok üzülebilirler, insanlar şarkı söyleyebilirler.” ifadeleri bu dizelerin gerçeklik kaynağıdır. İçin kederden taşması, dudakların şar­kı taşımasıgerçekliğin dönüştürülmesidir. Şair bu dörtlükte, baharın tasvirini yapmakta, bunu yaparken de gerçekliği değiştirmekte, söz­cüklere yan anlamlar, mecaz anlamlar yüklemektedir (Şarkıyı söyle­yen rüzgârın etkisiyle ses çıkaran sararmış yapraklardır).

 

“Gözlerin kararan yollarda üzgün

Ve bir zambak kadar beyazdır yüzün,

Süzülüp akasya dallarında gün

Erir damla damla ayaklarında”

“Gün batıyor.”şeklinde ifade edebileceğimiz gerçeklik, yukarıda farklı imgelerle değiştirilmiştir. Gün, damla damla erimez, gün biter.

Şair, mecaz ve yan anlamları çokça kullanarak gerçekliği yeniden kurgulamıştır.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s