METİN

İnsanların iletişim kurmak ve kendilerini ifade etmek amacıyla bir araya getirdikleri sözlü ve yazılı cümleler topluluğuna metin denir.

Metin bir iletişim aracı ve bir örgü sistemidir. Bu sistem “Kelime            Cümle           Paragraf           Metin” şemasıyla ifa­de edilebilir. Kelime ve cümleler anlam ve söyleyiş bi­rimleri olarak birleşerek metnin ana düşüncesini ya da temasını ifade eder. Cümle ve daha üst seviyedeki bi­rimler arasında bağıntıyı kişi, mekân, durum ve başka öğeler sağlar.

Metni oluşturan birliklerin bir kendi anlamı bir de me­tinde kazandığı anlamları vardır. Dil birliklerinin metin­de kazandığı anlam “bağlam”la ilişkilidir. Bu durumda, metinde temel iki ilişki ağı vardır:

Bağlaşıklık: Metni oluşturan kelimeler ve cümlelerin dil bilgisi kurallarıyla birbirine bağlanmasıdır.

“Yaşlı kadın, torununa sarıldı; öptü.” cümlesinde dil bilgisi kurallarına uyulmamıştır. Cümledeki bu yanlış­lık, “öptü” sözcüğünden önce “onu” sözcüğü getirile­rek giderilir. Bu cümlede olduğu gibi cümle ve metin oluşumundaki her türlü dil bilgisi kusuru bağlaşıklıkla ilgilidir.

Bağdaşıklık: Metni oluşturan parçalar arasındaki an­lam ilişkisidir.

“Gençleri azımsamak yanlıştır.” cümlesinde “azımsa­mak” sözcüğü yanlış anlamda kullanılmıştır. Bu yanlış­lık, “azımsamak” sözcüğü yerine “küçümsemek” söz­cüğü getirilerek giderilir. Bu cümlede olduğu gibi an­lamla ilgili anlatım bozuklukları bağdaşıklıkla ilgilidir. Cümlelerin akıcı, açık, yalın, duru olması; metinde an­latımın akışını bozan cümlenin bulunmaması; cümlede kelimelerin doğru dizilmesi; metinde cümlelerin doğru sıralanması hep bağdaşıklıkla ilgilidir.

Her yazının bir amacı vardır. Metinde dil, bu amaca yö­nelik işlevde kullanılır. Bu durumda, metinler dilin kul­lanılma işlevine göre sınıflandırılabilir:

Metinlerin Sınıflandırılması

Edebî (sanatsal) metinlerde dil birlikleri, söylenmek iste­nen bir ifade etrafında birleşerek yeni bir anlam kazanır. Mecaz veya yan anlam değeri taşıyan ve okurun anlayı­şına, sezgisine bırakılan ifadelere yer verilebilir. Bunun nedeni, edebî metinlerin taşıdığı anlamın yani görünen anlamının dışında okurun bilgi, kültür, birikim ve ruh hâli­ne de bağlı olmasındandır. Bu yüzden, edebî bir metin­de bir değil, okurun algısına göre birçok anlam yer alır.

Öğretici metinler, var olan gerçekliğin bir ifadesidir. Bu metinlerde sadece, öğretmek, bilgi vermek amaçlan­dığından dil, göndergesel işlevde kullanılır. Kelimeler daha çok, gerçek anlamlarıyla kullanılır. Bu metinler­de tek anlam vardır.

Metinlerden bazı bölümlerin çıkarılması, anlam kaybı­na yol açar. Mesajın tam olarak verilmesini engeller. Bu, metnin yapısıyla ilgili bir durumdur. Çünkü bir me­tinde cümleler anlam birimleri olarak birleşir ve metnin ana düşüncesini veya temasını oluşturur. Metni oluştu­ran dil birliklerinden birinin çıkarılması temanın, ana düşüncenin ya da mesajın anlaşılmasını önler.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s